شیروان که تلفظ صحیح آن «شروان» است، شهری در جنوب شرقی قفقاز، و زادگاه خاقانی شاعر پارسی گوی ایران است. از این شهر به عنوان شهری که از خاک ایران جدا شده ولی خاقانی هنوز ایرانی باقی مانده است نام برده ایم.

در نیمه‌ی دی‌ماه سال گذشته یادداشتی از دکتر پیروز مجتهدزاده درباره‌ی حقوق ایران در دریای مازندران - با عنوانی که چندان با محتوا هم‌خوانی نداشت - در روزنامه‌ی پرشمارگان همشهری به چاپ رسید که واکنش شاخه‌ی میراث معنوی سازمان مردم‌نهادِ «دیده‌بان یادگارهای فرهنگی و طبیعی ایران» را در پی داشت. مجتهدزاده در این یادداشت حق 50 درصدی ایران در آن دریا را غیرواقعی عنوان کرده و خواهان تأکید بر روی 20 درصد شده بود. این در حالی است که بر خلاف رای او، مقدار نخست مبنای قانونی دارد در حالی که مقدار دوم فاقد چنین جایگاهی است، از این‌رو بسیاری از کارشناسان بر این باورند که به محض کوتاه آمدن ایران از حق قانونی خود، رقیبان، ضمن تبانی با یکدیگر، سهم ایران از آن دریا را تا حدّ کرانه‌های آبی‌اش – یعنی کمتر از 15 درصد – پایین خواهند آورد (امری که پیش از این بارها به‌گونه‌های مختلف از آن سخن رفته است)، و در این صورت ایران کم‌ترین سهمی از انرژی در آن دریا نخواهد داشت.

رژیم حقوقی دریای مازندران، تا زمانی که دو طرف صاحب حق (ایران و شوروی "در حال حاضر، جانشینان شوروی")، اقدام به بازنگری در آن نکنند، بر پایه‌ی دو قرارداد معتبر و نافذ 1921 و 1940 میان دولت شاهنشاهی ایران و اتحاد جماهیر سوسیالیستی، قرار دارد.

رژیم حقوقی دریای مازندران و سهم ایران از این دریا که زمانی کاسپین خوانده می‌شد، مدت زمانی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تقسیم شدن آن به چند کشور، به محل بحث و جدل دولت‌های این کشورها تبدیل شده است به نحوی که در این مدت آنها با تاکید بر منافع ملی خود، خواهان سهم بیشتر کشورشان از این دریا شده‌اند.

مازندران این دلگشا بحر  فرح زا                    این سبز پر غوغا  هزاران ساله دریا

«خوش‌بختانه با اهتمام کشورهای منطقهٔ خزر [مازندران/ کاسپیان]، تاکنون پیش‌رفت‌های خوبی در زمینهٔ اهداف مشترک کشورهای ساحلی به وجود آمده است.»
وی هم‌چنین اظهار امیدواری کرد، تا برگزاری اجلاس بعدی سران در مسکو، پیش‌رفت خوبی در گفت‌وگوهای کشورهای کرانه‌‌ی دریای مازندران، به عمل آید.
در زمینهٔ رژیم‌ حقوقی دریای مازندران، باید دانست که این رژیم در حال حاضر، برپایهٔ دو قرارداد 1921 (مودت) و 1940 (تجارت و بحرپیمایی)، میان دولت ایران و اتحاد جماهیر شوروی، قرار دارد.