آذربایجان و اران
نوشته ی دکتر عنایت الله رضا
چاپ اول(ویرایش سوم به همراه عکس ها و نقشه های تاریخی آذربایجان): 1385
ناشر: نشر هزار

پرفسور عنایت الله رضا در این کتاب به یکی از مسائل مهم تاریخی معاصر می پردازد: مسئله ی آذربایجان. در دهه های آغازین سده ی بیستم میلادی، به دنبال سرخوردگی بر آمده از شکستهای دوران قاجار، که به جداشدن سرزمینهایی از پیکر ایران در شمال و شرق کشور انجامیده بود، گروهی از سیاستمداران کشور «اران» در شمال رود ارس، کشور خود را «جمهوری آذربایجان» نامیدند. این کار در آغاز تنها شگفتی دولتمردان و دانشمندان ایران را برانگیخت و رفته رفته، نیت سیاست مداران ارانی که تحت تاثیر ترکیه ی عثمانی، پروژه ی جعل تاریخ برای ترکی زبانان قفقاز وآناتولی پیش می بردند، روشن شد: اینان می کوشند چنین وانمود کنند که سرزمین آذربایجان دو پاره شده و گروهی از آذربایجانیان که در جنوب رود ارس جای دارند، باید به همراه سرزمین خود، استان همیشه ایرانی آذربایجان، به کشور «اران»، در شمال رود ارس، به پیوندند. اوج این تحرکات به روزگار اشغال ایران از سوی نیروههای متفقین (آمریکا، روسیه و انگلستان) روی داد که تشکل بیگانه ساخته ی «فرقه ی دموکرات»، با استفاده از نیروی نظامی روسیه، اقداماتی را برای جدا کردن آذربایجان از پیکر ایران، انجام داد. چنانکه می دانیم، این خطر با تدبیر احمد قوام، سیاست مرد برجسته ی ایرانی، برطرف شد.

پرفسور رضا، تاریخ نگار معاصر در این کتاب، با بررسی جغرافیای تاریخی ایران و قفقاز، مرزهای دو سرزمین «آذربایجان» در جنوب روس ارس و «اران» در شمال رود ارس را ترسیم می کند. در ادامه، او چگونگی ورود عنصر «ترک» به تاریخ، حرکت آن به غرب، و چگونگی ورود آن به آذربایجان، قفقاز و آناتولی را نشان می دهد.

در فصلی از این کتاب با چهره ی فرهنگی این سرزمینها به روزگار ورود ترکان آشنا می شویم و از پیروزی فرهنگی آریاییان آذربایجان بر عنصر ترک آگاهی می یابیم. پاسخ به ادعاهای تاریخ نگاران پان تورکیست ترکیه و جمهوری آذربایجان که ادعا می کنند، عنصر قومی ترک پیش از همه ی قومهای دیگر در این سرزمینها حضور داشته است و آشنایی با دیگر قوم ها و ملت های مقیم در قفقاز و «اران»، از دیگر مطالب این کتاب است.

نویسنده در فصلی دیگر از این کتاب، روند ورود زبان ترکی به آذربایجان و تحمیل آن بر آریاییان آذربایجانی را بررسی می کند.

فهرست مطالب این کتاب :
· بخش نخست: نام آذربایجان و آلبانیای قفقاز در روزگاران کهن
· بخش دوم: دگرگونیهائی که در نام آلبانیای قفقاز پدید آمده است
· بخش سوم: محدوده جغرافیایی آلبانی قفقاز و آذربایگان
· بخش چهارم: نظرپان تورکیستها در پیرامون ترکان
· آیا سرزمین آسیای میانه از روزگاران بسیار کهن سرزمین ترکان بود ؟
· نام شهرها و ناحی مسکونی
· آیا توران یا تورانیان ترک بودند؟
· آیا اقوام باستانی آسیای مقدم ترک بودند؟
· آیا اقوام باستانی آسیای مقدم ترک بودند؟
· بخش پنجم: تیره و زبان مردم آلبانیای قفقاز
· بخش ششم: تیره و زبان مردم آذربایجان
· زبان مردم آذربایجان
· بخش هفتم: کوچ ترکان و نفوذ زبان ترکی به آذربایجان
· بخش هشتم: چگونگی نام آذربایجان بر ارّان نهاده شد

برای تهیه ی این کتاب ارزشمند به کتاب فروشی بلخ در نشانی تهران - بلوار کشاورز - روبه روی پارک لاله - خیابان جلالیه - شماره ۱۲ - تلفن ۸۸۹۵۱۳۱۲ مراجعه فرمایید.